Sınav bütünlüğü: alan adı izin listeleri ve sınav penceresi uyarılarıyla uzaktan gözetim

Uzaktan eğitim kalıcılaştıkça, sınav bütünlüğü kurumların en hassas konularından biri haline geldi. Blackboard, Moodle veya kurum içi bir öğrenme yönetim sistemi üzerinden yürütülen bir sınavda, öğrencinin başka bir sekmede arama motoru açıp açmadığını bilmek istersiniz. Ancak bu ihtiyaç, öğrencinin ekranını kaydetmek, klavyesini izlemek veya şifreli trafiğini açmak anlamına gelmemelidir. Doğru tasarlanmış bir çözüm, yalnızca bağlantı düzeyinde alan adı görünürlüğü sağlar; içeriği asla görmez.

Onysoft'un yaklaşımı tam olarak bu sınırın üzerine kuruludur: sınav penceresi boyunca cihazın hangi alan adlarına bağlandığını kaydederiz, ne bu bağlantıların içeriğini ne de kişisel verileri. Bir cihaz izin listesi dışına çıktığında, gözetmen anında uyarı alır.

İzin listesi nasıl çalışır

İzin listesi (allowlist), bir sınav oturumu boyunca cihazın bağlanmasına izin verilen alan adlarının açık bir kümesidir. Tipik bir Blackboard sınavı için liste şöyle görünür:

• blackboard.kurum.edu.tr ve alt alan adları
• Kimlik doğrulama sağlayıcısı: login.microsoftonline.com veya kurumun SSO alanı
• İçerik dağıtım ağları: *.cloudfront.net, *.akamaihd.net gibi LMS'nin statik varlıklarını sunan adresler
• İzin verilen ek kaynaklar: dijital kütüphane, hesap makinesi servisi veya sınavın gerektirdiği belirli araçlar

Sınav başlamadan önce gözetmen, bu listeyi tek bir panelden tanımlar ve bir sınav penceresi (örneğin 09:00–11:30) belirler. Pencere açıldığı anda, ilgili cihazlardaki Onysoft ajanları bağlantı meta verilerini izlemeye başlar.

Neyi kaydederiz, neyi kaydetmeyiz

Bu ayrım çözümün özüdür ve net olmalıdır:

• Kaydedilir: bağlanılan alan adı (DNS sorgusu veya SNI üzerinden), zaman damgası, bağlantının izin listesinde olup olmadığı.
• Kaydedilmez: sayfa içeriği, URL yolu, sorgu parametreleri, form verileri, mesajlar. TLS oturumu açılmaz; herhangi bir araya girme (man-in-the-middle) yapılmaz.

Bir öğrencinin wikipedia.org'a bağlandığını görmek, o öğrencinin hangi makaleyi okuduğunu görmekten tamamen farklıdır. Onysoft yalnızca ilkini yapar; ikincisi teknik olarak mümkün değildir.

Sınav penceresi uyarıları

Asıl değer, gerçek zamanlı tespitte ortaya çıkar. Pencere aktifken bir cihaz izin listesi dışındaki bir alana bağlanırsa, sistem birkaç saniye içinde bir uyarı üretir. Tipik bir uyarı şu bilgileri içerir:

• Cihaz veya oturum tanımlayıcısı (öğrenci kimliğiyle eşlenebilir, ancak isteğe bağlı olarak takma adla)
• Tespit edilen alan adı: örneğin chat.openai.com veya translate.google.com
• Zaman damgası ve sınav penceresine göre konum (örneğin "sınavın 47. dakikası")

Uyarılar gözetmen paneline düşer, e-posta veya webhook ile iletilebilir. Pencere kapandığında izleme otomatik olarak durur; sınav dışı zamanlarda hiçbir veri toplanmaz. Bu, hem mahremiyet hem de veri minimizasyonu açısından kritik bir ilkedir.

KVKK ve mahremiyet sorumluluğu

Türkiye'de yürürlükteki KVKK ve benzeri çerçeveler, veri minimizasyonu ve amaca bağlılık ilkelerini esas alır. Alan adı düzeyinde gözetim, bu ilkelerle uyumlu bir denge sunar, ancak yine de sorumluluk gerektirir:

• Aydınlatma: Öğrenciler, sınav öncesinde hangi verilerin toplandığı, ne kadar süre saklandığı ve kimin eriştiği konusunda açıkça bilgilendirilmelidir.
• Amaçla sınırlılık: Toplanan alan adı kayıtları yalnızca sınav bütünlüğü için kullanılır; başka amaçlarla işlenmez.
• Saklama süresi: İtiraz süreci için makul bir süre (örneğin 30 gün) sonunda kayıtlar otomatik silinmelidir.
• Yalnızca pencere içinde: Toplama, sınav penceresiyle kesin olarak sınırlıdır; öğrencinin kişisel cihazındaki diğer etkinlikler hiçbir zaman görünmez.

Onysoft'un çok müşterili mimarisi, her kurumun verisini ayrı tutar; bir fakültenin kayıtları başka bir kurumla asla karışmaz. Saklama politikaları müşteri düzeyinde yapılandırılır.

Dağıtım ve operasyon

Pratikte kurulum hafiftir. Onysoft ajanı, sınav laboratuvarındaki cihazlara veya öğrencinin kendi cihazına (kurumun politikasına göre) dağıtılır. Ajanlar merkezi panele bağlanır ve şu işleri tek yerden yönetirsiniz:

• Sınav başına izin listesi şablonları oluşturma ve yeniden kullanma
• Pencereleri programlama ve birden fazla eş zamanlı sınavı izleme
• Uyarıları gerçek zamanlı görme ve sınav sonrası rapor olarak dışa aktarma

Kayıt hacmi ve aktif cihaz sayısı şeffaf biçimde ölçülür; kullanım bazlı faturalandırma, yalnızca gerçekleşen sınav oturumları için ödeme yapmanızı sağlar. Yoğun sınav dönemlerinde ölçeklenir, sessiz dönemlerde maliyet düşer.

Sonuç olarak, sınav bütünlüğü ile öğrenci mahremiyeti birbirinin karşıtı olmak zorunda değildir. Doğru teknik sınırı çizdiğinizde, ne öğrendiğini değil yalnızca nereye bağlandığını görerek, hem adil bir sınav ortamı hem de KVKK uyumlu bir uygulama kurabilirsiniz.